Overgangsalder: Bør eg ta østrogen?

Overgangsalderen (klimakteriet) startar nokre år før menstruasjonen opphøyrer heilt, og er ein normal del av kvinners liv. Vanlege plager i overgangsalderen er hetetokter, underlivsplager og søvnvanskar. Mange har god effekt av østrogentilskot, men behandlinga er omdiskutert på grunn av faren for alvorlege biverknader.

Bilde av en tankefull kvinne

Denne artikkelen handlar om behandlingar av overgangsplager. Les meir om kva overgangsalderen er.

Kva er hormonbehandling?

Føremålet med hormonbehandling er å erstatte det fallande østrogennivået i kroppen. Den vanlegaste behandlinga er ein kombinasjon av østrogen og progesteron. Dersom du har operert bort livmora (hysterektomi), kan du ta østrogentilskot åleine utan progesteron.

Dersom du framleis har menstruasjonsbløding, kan du velje syklisk hormonbehandling. Det vil seie at du kan ta tilskotet i ein periode på tre veker, før du tek ei vekes pause, som gir bortfallsbløding. Har du ikkje hatt menstruasjonsbløding på eitt år, kan du bruke hormontilskot kontinuerleg. Det finst fleire styrker på hormontilskota, og dei blir doserte som tablettar eller hormonplaster.

Kvifor skal eg velje hormonbehandling?

Hormonbehandling har god effekt på plager i overgangsalderen, for eksempel hetetokter, søvnvanskar og underlivsplager.

Østrogenbehandling reduserer òg faren for beinskjørheit (osteoporose), men på grunn av faren for alvorlege biverknader blir ikkje dette legemiddelet føreskrive for langtidsbruk. Det finst derimot andre typar behandlingar du kan vurdere mot beinskjørheit.

Vel du hormonbehandling, er det tilrådd med lågast mogleg dose i kortast mogleg tid.

Hormonbehandling mot hetetokter

Hormonbehandling er svært effektivt mot hetetokter. 9 av 10 kvinner opplever betring med denne behandlinga.

Hormonbehandling mot underlivsplager og urinvegsproblem

Overgangsalderen kan forårsake fleire underlivsplager, som tørr skjede og urinvegsinfeksjonar. Underlivsplager kan behandlast med østrogentilskot lokalt i skjeden. Dette reduserer faren for biverknader.

Hormonbehandling mot vaginale symptom kan takast i form av krem, vagitorie eller vaginaltablett som du fører inn i skjeden med ein applikator.

Hormonbehandling mot søvnproblem og humørsvingingar

Enkelte kvinner opplever søvnproblem i overgangsalderen, andre kvinner kan slite med humørsvingingar og depresjon. Vi veit ikkje om søvnløyse som rammar kvinner i overgangsalderen, kjem av hormonelle forandringar direkte, men hormonbehandling ser ut til å hjelpe mot søvnproblema.

Dersom du opplever å bli deprimert samtidig som du kjem i overgangsalderen, er sjansen større for at hormonbehandling kan ha effekt på depresjonssymptoma. Etter menopausen (opphøyr av menstruasjonsblødingar) har antidepressiva (SSRI) truleg den beste effekten.

Kva er alternativa til hormonbehandling?

Dette er nokre av dei førebyggjande råda mot hetetokter:

  • unngå krydra mat
  • unngå varme omgivnader
  • unngå stress

Det finst nokre legemiddel på resept og kosttilskot som kan ha effekt mot overgangsplager, men ikkje like godt som hormonpreparat. Snakk med legen din om dette kan vere alternativ som passar for deg.

Antidepressiva blir vanlegvis brukt til å behandle depresjon. Legemidla kan gi biverknader som kvalme, svimmelheit og manglande sexlyst.

Gabapentin er eit stoff som vanlegvis blir brukt til å behandle epilepsi og nervesmerte, men det kan òg motverke hetetokter. Gabapentin kan forårsake biverknader som svimmelheit og døsigheit.

Klonidin er eit stoff som vanlegvis blir brukt mot høgt blodtrykk, men det kan òg motverke hetetokter. Legemiddelet kan senke blodtrykket. Dersom du bruker dette legemiddelet, bør du følgast opp av lege.

Fytoøstrogen er plantestoff som liknar på østrogen. Soyaprodukt som tofu og miso inneheld mykje fytoøstrogen. Det same gjer bønner, linser, visse frukter og selleri. Du kan òg kjøpe reseptfrie kosttilskot på enkelte apotek og i enkelte helsekostbutikkar. Det er derimot uklart om fytoøstrogen bidreg til å lindre symptoma på overgangsalderen, og om dei kan forårsake dei same problema som hormonbehandling.

Du bør alltid informere legen din dersom du tek urtebehandlingar samtidig med legemiddel på resept, sidan enkelte kombinasjonar av behandlingar ikkje er trygge.

Kan hormonbehandling vere farleg?

Det finst fleire alvorlege tilstandar forbundne med østrogenbehandling, men risikoauken er for dei fleste kvinner svært liten.

Brystkreft

Hormonbehandling kan i ein liten grad auke risikoen for brystkreft, men risikoen er større hos kvinner som har brystkrefttilfelle i familien. Nokre år etter avslutta behandling med hormontilskot er sjansane for å utvikle brystkreft dei same som før behandlinga starta.

Hjarte- og karsjukdom

Forskinga rundt risikoen for hjarte-karsjukdom er komplisert fordi hormontilskot kan både beskytte mot og forårsake sjukdom. Hormonbehandling i inntil 10 år etter menopausen kan beskytte hjartet, men auke risikoen for hjerneslag og blodpropp i djupe vener i leggen (djup venetrombose).

Andre biverknader

Hormonbehandling i eitt år eller meir kan auke risikoen for gallestein eller urininkontinens.

Du kan òg få mindre alvorlege biverknader med hormonbehandling, for eksempel uventa blødingar, ømme bryst, hovudverk og humørsvingingar. Biverknadene kan vere forbigåande, mens andre gonger hjelper det å byte preparat. Vekta kan auke i starten, men går normalt tilbake etter ei stund.