Olgoriikkas fitnan ja boahtin Norgii

Ráđđehus ávžžuha Norgga boargáriid garvit ja vealtat buot dárbbašmeahttun olgoriikkamátkkiid.

Illustrasjon: Mostphotos/Chad McDermott

Olgoriikkadepartemeanta (OD) rávve ahte eat mátkkoš olgoriikii jus ii leat áibbas dárbbašlaš. Dát globála mátkeráva OD:s guoská vuos ođđajagemánu 15. beaivái 2021.

Mátkerávvagat galget unnidit dan riskka ahte norgalaččaide njoammu dávda olgoriikkas ja ahte olbmot čuovuhit njoammudávdda Norgii.

Gulaskutta ovdalgo vuolggát, man viidát njoammudávda lea leavvan sihke doppe gos dábálaččat orut ja doppe gosa áiggut vuolgit. Čuovo maiddái njoammuneastadannjuolggadusaid. Muitte ahte sihke njoammundilálašvuohta ja njoammuneastadannjuolggadusat sáhttet jođánit rievdat.

Njuolggadusat Norgii boahtima birra

Gáibiduvvo negatiiva teasta ovdal go beassá Norgii

Olgoriikkalaš mátkkošteaddjit fertejit čájehit negatiiva korotanteastta go bohtet Norgii, ja teasta ferte leat vuollel 72 diimmu boaris. Jus it čájet dakkár teastta, de sáhtát gildojuvvot beassamis Norgii.

Dohkkehuvvon testenvuohki dán oktavuođas lea PCR dahje antigena jođánisteasta. Duođaštus galgá leat dárogillii, dánskkagillii, ruoŧagillii, fránskkagillii dahje duiskkagillii.

Gáibádusas leat soames čuoldimat/spiehkasteamit, ovdamearkka dihte:

  • Gáibádus ii guoskka Norgga stáhtaboargáriidda, ii olbmuide geain lea ássansadji Norggas dahje sidjiide geat leat transihtas.  
  • Gáibádus ii guoskka sidjiide geat sáhttet duođaštit dohkkehuvvon laboratovrametodain ahte sis lea leamaš covid-19 guđa maŋemus mánus
  • Gáibádus ii guoskka sidjiide geat jámma bohtet Norgii Ruoŧas ja Suomas oahpu dahje barggu geažil. (Sierra gáibádus dearvvašvuođabargiide)
  • Gáibádusas sáhtte čuldojuvvot olbmot dárbbašlaš servodatdoaimmain go dat lea dárbbašlaš eastadit heaggavára dahje dearvvašvuođavára

Geahča covid-19 láhkaásahusas olles čuoldinlisttu.

Boahtin Norgii rukses riikkas dahje guovllus

Buohkat geat bohtet riikkain dahje guovlluin gos lea olu njoammun (nu gohčoduvvon ruskes riikkain dahje guovlluin) galget mátkekarantenii 10 jándora. Geahča dás movt karantena galgá čađahuvvot.

Čuovo mielde FHI neahttasiidduin gos rukses ja fiskes riikkaid ja guovlluid kárta lea áigges áigái ođastuvvon.

Karantena galgá čađahuvvon karantenahoteallas, iežat priváhta láigohuvvon dahje eaiggáduššojuvvon orrunsajis dahje heivvolaš karantenabáikkis man du bargoaddi Norggas fuolaha dan váste. Don it sáhte ovttage eará olbmo ruovttus čađahit karantenaáiggi, jus ieš it ása dahje eaiggáduša viesu/ásodaga Norggas. Loga eambbo karantenahotealla birra.

Ane njálbmeskuohpu dahje máskka girdi rájes dassážii go ollet karantenabáikái. Don sáhtát čuovvut almmolaš sáhtu boahtinbáikkis karantenabáikái. Buohkat badjel 12 jagi galget atnit njálbmeskuohpu.

Jus ihtet dávdamearkkat dan áiggis go leat karantenas, de galggat sirrejuvvot earáin ja čađahit koronateastta. Dárkilastte danne bures ihtet go dávdamearkkat. 

Davviriikkat dahje guovllut doppe ja EEO/Schengen riikkat dahje guovllut sáhttet rievdat ruoksadin dan botta go don leat mátkkis, vaikko ledje ge fiskadat dalle go don vulget.

Ráđđehus mearrida loahpalaččat guđet riikkat dahje guovllut leat áigges áigái ruoksadat, Dearvvašvuođadirektoráhta ja Álbmotdearvvašvuođainstituhta ávžžuhusaid vuođul.

Boahtin Norgii riikkain gos lea erenoamáš olu njoammun

Mii namuhit karantenageatnegasvuođas čuoldima birra go boahtá «riikkas gos lea erenoamáš olu njoammun» ovtta čuoggás karantenageatnegasvuođas. Olbmot geat bohtet Norgii riikkas gos lea erenoamáš olu njoammun galget čuovvut meastta seamma njuolggadusaid go olbmot geat bohtet rukses riikkain. Áidna erohus lea čilgejuvvon dán ovtta áidna čuoldimis.

Boahtin Norgii fiskes riikkas dahje guovllus

Sii geat bohtet Norgii fiskes riikkas dahje guovllus EEO/Schengen siskkobealde gos lea doarvái unnán njoammun (ng. fiskes riikkas dahje guovllus), leat čuldojuvvon mátkerávvagiin. Čuoldin ii leat ávžžuhus vuolgit olgoriikii ja ráđđehus ávžžuha buohkaid árvvoštallat leago dárbbašlaš vuolgit olgoriikii.

Dál leat hui moadde riikka dahje guovllu EEO/Schengen siskkobealde mat leat Geahča guđet riikkat ja guovllut dat leat FHI, Álbmotdearvvaš­vuođainstituhta kárttas.

Go boađát fiskes riikkas dahje guovllus, de leat čuovvovaš njuolggadusat:

  • Don it dárbbaš mannat karantenii
  • Čuovo dárkilit ihtet go dávdamearkkat
  • Biso ruovttus jus dovddat iežat buohccin
  • Váldde koronateastta jus fuomášat dávdamearkkaid, geahča koronasjekk
  • Doala gaskka earáide
  • Basa gieđaid dárkilit ja dávjá
  • Don it sáhte fitnat it ge galledit olbmuid buohcciviesuin dahje buhcciidruovttuin ovdal go lea gollan 10 beaivvi.
  • Jus barggat dearvvašvuođadoaimmas ja lea pasieanttaiguin dahkamuš, de ávžžuha FHI ahte dus lea negatiiva koronateasta ovdal go bargagoađát fas.
  • Jus barggat dearvvašvuođadoaimmas, muhto ii leat njuolga dahkamuš pasieanttaiguin, de sáhtát bargoaddiin ráđđádallat galggat go testejuvvot.

Mátkekarantena

Buohkat geat bohtet rukses riikkain dahje guovlluin mat leat siskkobealde EEO/Schengen, dahje bohtet riikkain mat leat olggobealde EEO/Schengen, galget orrut 10 jándora karantenas dan beaivvi rájes go ollejit Norgii. Dat gohčoduvvo mátkekarantenan. Geahča FHI siidduin guđet riikkat dat leat áigges áigái.

Karantenageatnegasvuođa rihkkun lea ráŋggáštusvuloš.

Transihtta riikkaid dahje guovlluid čađa go lea jođus Norgii 

Mátkkoštit (transihtta) fiskes riikkaid dahje guovlluid čađa go leat jođus Norgii: Jus mátkkoštat rukses riikkas ovtta dahje eanet fiskes riikkaid/guovlluid čađa, de rehkenastojuvvo karantenan dat áigi go leat fiskes guovllus. Ovdamearka: Jus mátkkoštat rukses riikkas fiskes riikii ja ádjánat 5 beaivvi fiskes riikkas ovdal go ollet Norgii, de ii leat go 5 beaivvi vel báhcán du karantenaáiggis. Mátkekarantena lea álo oktiibuot 10 beaivvi, buot dahje muhtin beaivvit dan rájes go ollet Norgii.

Mátkkoštit (tansihtta) rukses riikkaid dahje guovlluid čađa:  Jus don leat fiskes riikkas dahje guovllus, de sáhtát vuodjit rukses guovllu(id) čađa, almmá karantenageatnegasvuođa haga. Dat lea dainna eavttuin ahte it geavat almmolaš sáhtu, it idjat guovllus, it ge leat lahka earáid go sin geaiguin muđui orut ovttas.   

Dus lea karantenageatnegasvuohta jus du girdi seaivu rukses riikkas dahje guovllus.

Karantenahotealla

Olbmot geat galget karantenii go ollejit Norgii, galget orrut karantenahoteallas. Don it dárbbaš čađahit karantena karantenahoteallas jus:

  • ásat dahje eaiggádušat viesu/ásodaga Norggas
  • bargoaddi fuolaha heivvolaš orrunsaji, gos oaččut sierra lanja

Dat mearkkaša ahte jus boađát Norgii ustibiid, bearraša dahje moarsi/irggi guossái, de fertet čađahit karantena karantenahoteallas.  

Orrun karantenahoteallas máksá 500 kruvnno ijas priváhta olbmuide ja 1500 kruvnno ijas fitnodagaide.

Suohkanis lea ovddasvástádus organiseret karantenahotealla. Karantenahoteallas fállojuvvo testen. Don fertet olles karantenaáiggi 10 beaivvi leat karantenahoteallas, vaikko teastaboađus livččiige negatiiva.

Jus it ása Norggas, muhto eaiggádušat viesu/ásodaga dahje astoáiggeviesu, de sáhtát čađahit karantena doppe. Don fertet Norgii boađidettiin sáhttit duođaštit eaiggátvuođa. Lea doarvái ahte okta eaiggáduššá viesu, nu guhká go viesu eaiggát ja su bearaš/ovttasássit mátkkoštit fárrolaga.

Čuoldin ii guoskka sirddihahtti orrunbáikkiide nugo campenvovnnaide, fatnasiidda ja nu ain. Ii ge leat doarvái ahte láigoha viesu/ásodaga.

Movt čađahit mátkekarantena

Karantena bistá 10 beaivvi dan rájes go ollet Norgii.

Jus leat karantenas, de:

  • galggat orrut iežaset ruovttus, karantenahoteallas dahje heivvolaš báikkis gos lea sierra latnja ja man bargoaddi lea fuolahan
  • it oaččo mannat bargui, skuvlii dahje mánáidgárdái
  • it oaččo fitnat mátkkiin riikka siste
  • it oaččo mannat báikkiide gos lea váttis doallat dárbbašlaš gaskka earáide
  • it oaččo čuovvut almmolaš sáhtuid (earret go boađát olgoriikkas ja leat jođus karantenabáikái, dahje nuppe guvlui go leat guođđime Norgga ovdal go karantenaáigi lea nohkan. Dalle galget buohkat badjel 12 jagi geavahit njálbmeskuohpu.)
    • it oaččo mannat almmolaš báikkiide nugo gávppiide, apotehkii ja kafeai. Jus ii leat eará vejolašvuohta, de sáhtát finihit gálgame dárbbašlaš earániid gávppis dahje apotehkas, muhto galggat doallat unnimusat ovtta mehtera gaskka earáide ja garvit vuordinráidduid.
  • it oaččo fitnat earáid guossis, ja galggat gieldit earáid boahtimis iežaset lusa.

Don sáhtát vázzit olgun, muhto galggat doalahit buori gaskka earáide.

Deháleamos dás lea ahte it galggaše earáide njoammudit dávdda ovdal go dutnje ilbmet dávdamearkkat.

Ovttasorru olbmuin gii lea karantenas

Jus orut ovttas olbmuin geas lea karantenageatnegasvuohta, de čuovut dábálaš rávvagiid mat gusket buohkaide. Berret doallat gaskka rávisolbmuide geat leat karantenas. Jus das geainna don orut ovttas, ilbmet dávdamearkkat dan botta go lea karantenas, de galggat maiddái don bissut ruovttus karantenas dassá go du ovttasássi lea ožžon teastavástádusa.

Jus ilbmet covid-19 dávdamearkkat go leat karantenas

Jus leat karantenas ja ilbmet covid-19 mearkkat, de galggat váldit oktavuođa iežat báikkálaš dearvvašvuođaguovddážiin testeheami birra. Jus teasta lea negatiiva, de galggat liikká bissut dan logi beaivvi karantenas.

Jus ain leat dávdamearkkat maŋŋel go karantenaáigi nohká, de galggat bissut ruovttus dassážii go leat dearvvaš (dassá go dovddat iežat dearvvašin ja ii leat feber).

Covid-19 dávdamearkkat sáhttet leat gosahat, feber, lossadit vuoigŋan, searggahagat, illáveadjin ja ahte it dovdda hája ja máisttu.

Váldonjuolggadus lea ahte ii leat lohpi geavahit almmolaš sáhtuid

Ii leat lohpi čuovvut almmolaš sáhtu go leat karantenas. Sii geat ollejit Norgii sáhttet liikká čuovvut almmolaš sáhtu boahtinbáikkis karantenabáikái, ja sii geat guđđet Norgga ovdal go karantenaáigi nohká, sáhttet čuovvut almmolaš sáhtu vuolginbáikái. Goappaš dieid joavkkuin galget buohkat badjel 12 jagi geavahit njálbmeskuohpu almmolaš sáhtus.

Svalbárda

Buohkat geat bohtet Norgii go leat leamaš mátkkis rukses riikkas, galget čađahit olles karantena nannámis ovdal go vulget Svalbárdii. Dát váldonjuolggadus guoská buohkaide geat áigot Svalbárdii mannat, maiddái fásta ássiide. Geahča eambbo dieđuid dáppe Sysselmannen på Svalbard.

Čuoldimat karantenanjuolggadusain

Váldonjuolggadus lea ahte juohkehaš galgá karantenii go boahtá Norgii, muhto das leat muhtin spiehkasteamit, dahje čuoldimat. Muhtin čuoldimat gusket sihke bargo- ja astoáigái, ja earát fas dušše bargoáigái.

Bargoáigi lea dat áigi goas olmmoš lea barggus dahje go lea mátkkošteame bargo- dahje doaibmabáikki ja ássanbáikki dahje eará fásta orrunsaji gaskka. Astoáigi lea áigi mii ii leat bargoáigi čilgehusa mielde dás bajábealde.

Vaikko livččet ge čuldojuvvon karantenageatnegasvuođas, de galggat dan muddui go vejolaš garvit lahkoneamis earáid go sin geaiguin orut ovttas. Dat mearkkaša ovdamearkka dihte ahte jus leat čuldojuvvon dahje čovdojuvvon karantenageatnegasvuođas barggu doaimmaheami geažil, de galggat doallat buori gaskka earáide geaiguin barggat ovttas.

Don it leat šat čuldojuvvon karantenageatnegasvuođas jus dus ilbmet covid-19 dávdamearkkat dahje jus doavttir árvvoštallá ahte dutnje sáhttá leat dát dávda njommon.

Čuoldin mátkekarantena njuolggadusain bargomátkkiid ja astoáiggi dáfus gusto dáin oktavuođain:

  • Jus boađát Norgii riikkas gos lea doarvái unnán njoammun, namalassii fiskes riikkain.
  • Jus vuoját iežat fievrru dahje mátkebusse rukses guovllu čađa Norgii boađidettiin, go fal it idjat rukses guovllus, ja čuovut giehtabassannjuolggadusaid ja doalat gaskka earáide jus fertet bisánit.
  • Go leat áibbas dárbbašlaš máŧasdoallama dihte ja eastadan dihte stuora ávnnaslaš vahágiid vistti, fatnasa, viessovovnna dahje dakkáriid dáfus fitnan Ruoŧas dahje Suomas. Don it sáhte rukses guovllus idjadit, gávppis fitnat dahje atnit lagas oktavuođa earáiguin go iežat ovttasássiiguin.
  • Olbmot geat mánáidlága vuođul rasttildit Norgga rájiid dan oktavuođas go lea leamaš váhnemiid ja mánáid sohppojuvvon dahje mearriduvvon ovttastallan dahje go mánáin leat moadde ruovttu, eai dárbbaš karantenii. Čuoldin karantenanjuolggadusain lea maiddái máná ja váhnema mearriduvvon ovttastallama oktavuođas go mánná lea mánáidsuodjalusa fuolahusas ja go mánná galgá ovttastallat váhnemii(gui)n.
  • Guossit geaid Norgga eiseválddit leat bovden olgoriikkapolitihkalaš deaŧalaš ákkaid geažil eai dárbbaš mátkekarantenii.
  • Jus dus lea (laboratovrateasttaid bokte) duođaštuvvon leamaš covid-19 maŋemus guhtta mánu, de it dárbbaš Jus ilbmet fáhkka vuoiŋŋahatdávdamearkkat, de galggat liikká bissut ruovttus dassážii go dat jávket.

Karantenas čuoldin barggu oktavuođas

Guhkes gaskkaid ámmátvuoddjit ja togabargit leat čuldojuvvon karantenageatnegasvuođas

Ámmátvuoddjit geat vudjet guhkes gaskkaid ja togabargit geat bohtet Norgii rukses guovlluin leat čuldojuvvon mátkekarantenas go bohtet Norgga ráji rastá. Čuoldin lea dušše bargoáiggis, astoáiggis sii gal galget leat mátkekarantenas.

Dihto bargit ja bálkáhuvvon olbmot leat čuldojuvvon: Testehit unnimusat juohke čihččet beaivvi

Sii geat sáhttet čuldojuvvot leat:

  • Bargit ja bálkáhuvvon olbmot geat bohtet Norgii rukses guovlluin Ruoŧas dahje Suomas eambbo go okte 10 beaivvi áigodagas go mátkkoštit orrun- ja bargobáikki gaskka.
  • Joatkkaskuvlaoahppit ja studeantta geat beaivválaččat mátkkoštit rukses guovlluin Ruoŧas dahje Suomas ráji rastá Norgii.
  • Girdibargit geat bohtet Norgii girdiin mii lea leamaš rukses guovllus ja geat leat leamaš olggobealde girdi dan guovllus.

Olmmoš sáhttá čuldojuvvot bargoáiggis jus čuovvu testenvuogádaga man mielde testeha koronavirusa:

  • unnimusat juohke čihččet beaivvi
    dahje
  • vuosttaš beaivvi go olle Norgii,  ja dasto juohke čihččet beaivvi, jus lea gávcci, ovcci dahje logi beaivvi áigi go testejuvvui Norggas.

Lea bargoaddi dahje barggaheaddji Norggas geas lea ovddasvástádus organiseret ja ruhtadit testema. Ohppiid ja studeanttaid dáfus lea dat oahpahusásahusa dahje skuvlaeaiggáda ovddasvástádus.

Čuoldin gusto dušše bargoáiggis. Jus dus lea astoáigi Norggas, juogo bargovuoruid gaskkas dahje ovdal go vuolggát Norggas, de fertet leat daid áiggiid mátkekarantenas.

Don it dárbbaš dihto erenoamáš duođaštusa, muhto fertet sáhttit čájehit ahte don leat čuldojuvvon karantenagáibádusas. Ovdamearkka dihte sáhttá bargoaddi addit dutnje čálalaš duođaštusa das ahte dus lea bargosadji Norggas ja orrunsadji nuppi riikkas. Dan sáhtát čájehit go rasttildat ráji.

Bargomátkkálaččat EEO-riikkain ja Sveitsas leat čuldojuvvon

Sii geat sáhttet čuldojuvvot leat:

  • Bargomátkkálaččat geat bohtet Norgii EEO-riikkain dahje Sveitsas gos ii leat nu olu njoammun*.

*Juste dál ii guoskka dat galli EEO-riikii/guvlui ii ge Sveitsii. Danne lea deaŧalaš geahččat guđet riikkat dat áigges áigái leat (FHI.no)

Jus leat leamaš riikkas dahje guovllus gos lea erenoamáš olu njoammun, de it čuldojuvvo karantenageatnegasvuođas.  De it sáhte bargagoahtit ovdal go 10 beaivvi karantenaáigi lea čađahuvvon.

Ovdal go sáhtát vuolgit Norgii bargat, fertet don čájehit negatiiva koronateastta mii lea vuollel 72 diimmu boaris.  

Vai sáhtát čuldojuvvot, fertet čađahit testenvuogádaga mii mielddisbuktá ahte:

  • dus lea negatiiva koronateasta maŋŋel go ollet Norgii
  • don testejuvvot juohke goalmmát beaivvi dan 10 beaivvi karantenaáiggis
  • don orut akto sierra lanjas olles karantenaáigodaga

Bargoaddi galgá fuolahit ja ruhtadit testenvuogádaga.

Sierra lanja gáibádus ii gusto jus čađahat karantena iežat ruovttus.

Don leat karantenas sihke bargo- ja astoáiggis dassážii go leat ožžon vuosttaš teastta vástádusa.

Čuoldin bargomátkkálaččaide riikkaidgaskasaš valáštallangilvvuid oktavuođas

Čuldojuvvon leat:

  • valáštallit ja doarjjavuogádat geat bohtet dahje máhccet Norgii riikkaidgaskasaš riikkagilvvohallamiid ja UEFA lágidan seniordási klubbavaláštallamiid oktavuođas

Don čuldojuvvot bargokarantenas jus:

  • oaččut negatiiva koronateastta maŋŋel go ollet Norgii

Don sáhtát čuldojuvvot maiddái astoáiggekarantenas jus

  • nubbi teasta maid lea negatiiva
  • testejuvvot unnimusat 48 diimmu gaskkain
  • válddát nuppi teastta áramusat viđát beaivvi

Doaimmahatjođiheaddjis lea vejolašvuohta čuoldit karantenagáibádusas

Bargoaddis dahje barggaheaddjis lea geatnegasvuohta plánet doaimma nu ahte eanemus ládje garvá čuoldinvejolašvuođa. Jus ii olle čađahit karantenanjuolggadusaid, ja lea áibbas dárbbašlaš sihkkarastit deaŧalaš servodatdoaimmaid dahje áimmahuššat álbmoga vuođđodárbbuid, de sáhttá čuldojuvvojit karantenas bargoáiggis. Njoammunkarantenas čuoldin sáhttá leat dušše dalle go lea dárbbašlaš hehtten dihte heagga- ja dearvvašvuođavára.

Dakkár funkšuvnnat leat earret eará:

Čuoldin ii gusto astoáiggis, muhto dušše dalle go leat barggus dahje mátkkošteame eará ládje go almmolaš fievrruid mielde. Galggat dan muddui go vejolaš váruhit ahte it boađe eará olbmuid lahka.

Geahča eambbo dieđuid covid-19 láhkaásahusas (lovdata.no).

Testenstašuvnnat go Norgii boahtá

Go boađát Norgii, de sáhtát muhtin girdišiljuin ja rádjerasttildanbáikkiin čađahit koronavirusteastta. Dat guoská mátkkošteddjiide geat bohtet sihke fiskes ja rukses riikkain. Testen lea eaktodáhtolaš ja nuvttá, ja lea oassin barggus unnidit riskka dasa ahte dávda čuovuhuvvo Norgii. Testenguovddážat hámmaniin eai leat vuos doaimmas, muhto álggahuvvojit dárbbu mielde.

Fertet almmotge mannat 10 beaivvi mátkekarantenii go boađát rukses riikkas, vaikko testehat ge iežat ja vaikko teasta livččii ge negatiiva. Geahča mátkekarantena čađaheami njuolggadusaid dás ovdalis.

Jus dus gávnnahuvvo covid-19 (positiiva teasta) de váldá dearvvašvuođadoaimmahat oktavuođa duinna ja don fertet mannat isolašuvdnii suddjen dihte earáid dávdda vuostá ja vai dávda ii njoamo viidáseappot.

Teastaboađus čielgá golmma beaivvi sisa. Mis ii leat kapasitehta almmuhit buot negatiiva bohtosiid. Jus it leat gullan maide golmma beaivvi sisa, de lea teasta negatiiva.

Jus dus lea Norgga persovdnanummar dahje d-nummar de oaččut teastavástádusa helsenorge.no bokte dakkaviđe go teasta lea analyserejuvvon ja vástiduvvon. Muhtin suohkaniin ožžot sii geat eai leat norgalaččat SMS bokte sisaloggenliŋkka.

Rávvagat jus mátkkošta vaikko ávžžuhuvvoge vealtat dan

Jus fertet vuolgit dárbbašlaš mátkái guvlui man ávžžuhuvvo garvit, de leat máŋga beali maid fertet jurddašit.

Vuos berret dárkkistit maid mátkedáhkádus gokčá, ja eandalii mii gusto jus buohccát mátkki vuolde.

Juohke riikka mearrida ieš makkár doaibmabijuid bokte sii geahččalit hehttet njoammuma, ovdamearkka dihte mátkeráddjejumiid, karantenaortnegiid dahje eará doaibmabijuid bokte mat sáhttet leat mátkkošteddjiide hehttehussan. Olu riikkat ja girdišiljut leat ásahan dárkkistanortnegiid ja gidden rájiid olgoriikkalaččaide. Mátkkošteaddjit soitet fertet vástidit gažaldagaid iežaset dearvvašvuođa birra ja sáhttet gildojuvvojit beassamis riikii dahje soitet biddjot karantenii.

Ovdal mátkki berre earret eará árvvoštallat:

  • Riskka ahte dávda sáhttá alcces njoammut (gosa mátkkošta, man guhká, man muddui lea oktavuohta eará olbmuiguin).
  • Riskka vásihit mátkegildosiid, olggosmannangildosa, mátkekarantena dahje eará doaibmabijuid guovllus gosa vuolgá.
  • Riska vásihit kapasitehtahehttehusaid dearvvašvuođabálvalusas mátkkoštanbáikkis jus buohccá.
  • Riskka dasa ahte ruoktot mátkái dahje ruoktot sáddemii bohtet hehttehusat jus buohccá.
  • Riskka gártat mátkekarantenii go máhccá fas Norgii.
  • Riikka ahte ii beasa bargui vuosttaš 10 beaivvi maŋŋel mátkki (guoská erenoamážit dearvvašvuođabargiide, muhto maiddái eará bargoaddiin soitet leat njuolggadusat dan dáfus).

Mátkkošteaddjit geat gullet riskajoavkkuide berrejit influeansaáigodagas váldit dábálaš influeansaboahku eanemusat 14 beaivvi ovdal go vulget mátkái.

Lea maid deaŧalaš diđoštit dábálaš mátkerávvagiid boahkuheami birra eará njoammudávddaid vuostá ja muđui eará eastadandoaibmabijuid birra.

Eastadandoaimmat mátkkis

  • Basa gieđaid dávjá ja bures. Alkoholavuđot giehtadesinfiseren sáhttá leat dohkálaš molssaeaktu.
  • Doalat gaskka buohkaide earáide go iežat lagamuččaide.
  • Gosa giehtagávvii dahje bábersihkaldahkii.

Studeanttat ja earát geat orrot guhká guovlluin gos guhká lea leamaš njoammudávda, berrejit čuovvut Norgga olgoriikkadepartemeantta, báikkálaš dearvvašvuođaeiseválddiid ja oahpahusásahusa/bargoaddi rávvagiid.

Dutnje geasa boahtá guossi olgoriikkas

Don geasa boahtá guossi, leat geatnegas lágidit buriid rutiinnaid mat eastadit njoammudávdda leavvamis.

Buorit čorgatvuođa rutiinnat ruovttus

  • Daga álkin bassat gieđaid. Lágit juohke guossái sierra sihkaldaga dahje bábersihkaldagaid. Ane giehtaspriitta sadjosis.  
  • Jus vejolaš, de berrešii gussiide leat sierra hivsset/basadanlatnja. 
  • Basa dávjá báikkiid mat dávjá guoskkahuvvojit, ovdamearkka dihte uksageavjjaid.
  • Sii geat dábálaččat eai oro ovttas dahje geat eai leat muđui guđet guimmiideaset lagamuččat, galget doallat mehtera gaskka.

Guossoheapmi

  • Son gii ráhkada biepmu, galgá erenoamáš dávjá ja bures bassat gieđaid.
  • Son gii ráhkada ja lágida biepmu, ferte leat dearvvaš.
  • Buohkat galget gieđaid bassat ovdal borrama. Bija áinnas giehtaspriita beavdái.
  • Buohkain galget leat sierra borranneavvut, muhto buohkat sáhttet atnit seamma guvssiid jna.  
  • Allet guossot buffèaid ja borramuša maid galgá gieđain borrat.

Eambbo dieđuid borramušaid ja juhkamušaid birra gávnnat dáppe Mattilsynet.

Liŋkkat eará dieđuide