Risk gruplarındaki insanlar

Elderly man sitting in a chair talking to a woman

Illustrasjon: Johner/Maskot Bildbyrå AB

Korona virüsü bazı gruplar için daha mı tehlikeli?

Hastalığın ağır seyretme riski bazı gruplar için yüksektir. Bu nedenle bu grubun enfeksiyondan korunma tavsiyelerine uymaları önem taşımaktadır. Bununla birlikte, risk gruplarında da çoğu kişi hafif belirtiler göstermektedir.

Ağır hastalık riski yaş ve altta yatan hastalıklar ile birlikte artmakta ve erkekler kadınlara göre daha yüksek risk taşımaktadır. Bilinen risk faktörleri olmayan genç kişilerde de hastalığın seyri ağır olabilmektedir. Bu olgu altta yatan hastalıkları olanlarda daha olasıdır.

Toplumda enfeksiyon yayılımının artması halinde risk grubundaki kişilerin kendilerini daha fazla korumaları gerekmektedir.

Az, orta veya yüksek risk?

Risk değerlendirmesi ,her bir kişi için değil, grup düzeyinde geçerlidir. Gruplar içinde büyük bireysel farklılıklar olacaktır. İhtiyaç duyulması halinde, ağır hastalık seyri riskinin derecesi konusunda, doktora danışarak bireysel bir değerlendirme yapılmalıdır.

Az, orta veya yüksek risk taşıyan gruplar 

  • 66-80 arası yaşlar (özellikle 70 yaş ve üzeri) VEYA
  • 66-80 arası yaşlar ve aşağıda belirtilen kronik hastalıklardan biri:             
    o   kalp ve damar hastalıkları (iyi tedavi edilmiş  yüksek kan basıncı dışında)
        o   beyin felci
        o   şişmanlık (beden kitle indeksi  > 35kg/m2)
        o   şeker hastalığı
        o   kronik böbrek hastalığı ve böbrek yetmezliği
        o   kronik akciğer hastalığı (iyi tedavi edilmiş astım hastalığı dışında)
        o   kronik karaciğer hastalığı
        o   Bağışıklık azaltıcı tedavi, örneğin bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi hücrelerine saldırmasından doğan hastalıkların tedavisi
        o   bunama

Covid 19’un ağır seyretme riski 50 yaş altı kişilerde düşüktür. Ancak, tedavisi kötü olan veya çok sayıda diğer hastalık birleşimlerine sahip olan kişilerde risk yüksek olabilir.

Yüksek risk taşıyan gruplar

  • 80  yaş üzeri, VEYA
  • Hasta bakım evinde kalanlar, VEYA
  • Yaşa bakılmaksızın, her bir ağır hastalık durumu:
  • aktif kanser hastalığı, devam eden veya yeni sonlandırılan kanser tedavisi (özellikle bağışıklık azaltıcı tedavi, akciğerlere ışın tedavi veya kemoterapi). Kan kanseri diğer kanser türlerinden daha yüksek risk taşır.
  • öksürme gücünün veya akciğer fonksiyonlarının azalmasına yol açan sinirsel hastalıklar veya kas hastalıklaru (örneğin ALS, beyin felci, Down  sendromu)
  • ağır solunun yolu enfeksiyonları riskine yol açan, istikrarsız aşamadaki doğuştan gelen
  • bağışıklık bozukluğu
  • omurilik nakli veya organ nakli
  • düşük CD4-sayılı Hiv enfeksiyonu
  • büyük ölçüde azalmış olan böbrek veya karaciğer fonksiyonu
  • doktor tarafından değerlendirilen diğerleri

Risk ve enfeksiyon yayılımından hareketle tavsiyeler

  • Az/ılımlı risk artışı ve toplumda az ölçüde enfeksiyon yayılımı  Enfeksiyon yayılımının az olması halinde, hafif artış riski taşıyan gruplar genellikle toplumdaki diğer kişiler gibi yaşayabilir: Seyahat et, çalış ve düzenlemelerde yer al. Bununla birlikte, aşağıda belirtilen genel tavsiyelere uymaya özen göster:
  • yakınların dışındakilerle arana önerilen mesafeyi koy
  • el temizliğine ve hapşırma sırasında temizliğe önem ver
  • hastaysan evde kal Sosyal etkinliklere katılmadan önce, tavsiyelere uyup uyamayacağını değerlendir.
  • Az/ılımlı risk artışı ve toplumda büyük ölçüde enfeksiyon yayılımı 

Enfeksiyon yayılımının yüksek olması halinde, hafif risk artışı olan gruplar daha korunmalı yaşamak zorundalar. Yakınlarınızla birlikte olabilirsiniz. Ancak, bazen diğerleriyle aralarına bir metre mesafe koymamış durumda olan gençlerle ve yetişkinlerle aranıza iki metre mesafe koymanız tavsiye olunur.

Yakın temas kurduğunuz kişilerin sayısını azaltın. Toplu taşıma ve alış-veriş merkezi gibi çok kişinin bir araya geldiği yerlerden uzak durun veya az sayıda insanın olması veya çok yer olması halinde oralara gidin. İş yerinin uyumlu hale getirilmesi güncel olabilir.

Çok risk artışı ve toplumda az ölçüde enfeksiyon yayılım.

Enfeksiyon yayılımının az olması halinde, ılımlı risk artışı olan gruplar daha korunmalı yaşamak zorundalar. Siz ve yakınlarınız mesafe ve el temizliği, hapşırma temizliği konularında genel tavsiyelere uymada büyük titizlik gösterdiği sürece, yakınlarınızla her zamanki gibi birlikte olabilirsiniz, seyahat edebilir ve diğerleriyle sosyal ilişki kurabilirsiniz. Yakın temasta   bulunduklarınızın sayısını azaltın.

Toplu taşıma ve alış-veriş merkezi gibi çok kişinin bir araya geldiği yerlerden uzak durun veya az sayıda insanın olması veya çok yer olması halinde oralara gidin. İş yerinin uyumlu hale getirilmesi güncel olabilir. 

Çok risk artışı ve toplumda büyük ölçüde enfeksiyon yayılımı.

Enfeksiyon yayılımının yüksek olması halinde, ılımlı veya yüksek  risk artışı olan gruplar daha korunmalı yaşam sürmek zorundalar. Ilımlı veya yüksek  risk artışı olan bir gruptaysanız, bu dönemde enfeksiyon kapmaktan kaçınmak için kendinizi inzivaya çekmek zorundasınız. Dışarıda bir dolaşmaya çıkabilir ve yakınlarınız inzivaya çekilmiş ve sağlıklı bir yaşam sürdürüyorlarsa onlarla yakın ilişkilerinizi sürdürebilirsiniz.

Bazen diğerleriyle aralarına bir metre mesafe koymamış durumda olan gençlerle ve yetişkinlerle aranıza iki metre mesafe koymalısınız. El temizliği ve hapşırma temizliği konusunda yapılan tavsiyeleri çok yakından takip etmelisiniz.

Ayrıca, satın alma konusunda yardım almalısınız. Yakınlarınızın günde çok kişiyle bir araya gelmeleri halinde, onlarla aranıza iki metre mesafe koymalısınız. Mümkünse, bir başka geçici konut değerlendirilebilir. İşyerinin koşullara uyarlanması mümkün değilse, hastalık izni almayı değerlendirmelisiniz.

Risk grubunda olanlar tedavide değişikliğe gidecekler mi?

Sağlık kontrolleri ve muayeneler için randevunuz varsa, randevularınıza gitmelisiniz. Doktorunuza danışmadan, devam eden ilaç tedavinizi değiştirmenizi tavsiye etmiyoruz. Temel hastalığınızın iyi düzenlenip tedavisi önem taşır. Tedaviniz konusunda sorunuz olursa aile doktorunuzla bağlantı kurun.

Risk grubunda olan aşılanmış kişilere tavsiyeler

Aşılanmanız tamamlandığında, daha normal bir yaşam sürdürebilmeniz için Covid-19’a ve ağır hastalıklara karşı büyük ölçüde korunmuş olacaksınız. Aşının tüm etkisi aşılanmanızın tamamlanmasından 1 – 2 hafta sonra olur. Korumanın ne kadar süreli olacağını şimdilik bilmiyoruz. Korumanın zamanla azalması halinde,  yenileyici dozlar gündeme gelebilir. Aşılanmış olanlar genel enfeksiyondan korunma kurallarına uymak zorundalar.

Risk grupları ve aşı hakkında okuyunuz (FHI)

Risk grubunda olan çocuklar ve gençler

Çocukların covid-19 nedeniyle daha az ağır hasta olduklarını ve nadiren hastaneye yatırılmalarına ihtiyaç duyulduğunu deneyimler göstermiştir. Bu kronik hastalığı olan çocuklar için de geçerlidir.

Küresel düzeyde covid-19 nedeniyle olan çocuk ölümlerinin çok az olduğu bildirilmiştir. Sağlıklı çocuklarda çok nadiren görülmüştür.

Risk gruplarındaki çocuklar için okul ve çocuk yuvası

Daha çok etkilenebilen, ağır hastalığı olan bazı çocuklar bulunmaktadır. Bu gibi durumlarda çocuk yuvasının ve okul eğitiminin uyarlanması değerlendirilebilir. Çıkış noktası olarak bu nadiren görülen ve ağır hastalığı olan çocuklar için söz konusu olur.