Førstehjelp ved blødningar

Ein skade kan føre til ytre eller indre bløding. Det er viktig å stoppe eller redusere ei stor bløding. Mistar du mykje blod, kan det føre til at blodsirkulasjonen ikkje blir god nok.

Ytre blødningar

Ein vaksen person har omtrent fem liter blod. Eit stort blodtap kan gje alvorlege konsekvensar, og det er derfor viktig å stoppe ei bløding så raskt som mogleg.

Ved skade på huda vil det blø frå såret. Det kan også kome ureinskapar inn i kroppen som kan gje infeksjonar.

Symptom på større blødningar

  • Raskare pust
  • Bleik, kald og klam hud
  • Uro og forvirring
  • Redusert medvit

Ring 113 ved større blødingar og blødingar du ikkje klarer å stoppe. Då må den skadde hentast av ambulanse.

Ved mindre blødingar kan du som regel få personen til legevakt sjølv. Dette gjeld om du klarer å stoppe blødinga, og den skadde har normal pust, er ved medvit og ikkje har bleik, kald eller klam hud.

Førstehjelp ved ytre blødningar

Avgrens blødninga:

  • Trykk bandasje eller reint tøy direkte mot blødinga og press med fingrane mot såret for å redusere blødinga mest mogleg. Har du ikkje tøy, bruk fingrane eller knyttneven.
  • Få den skadde til å leggje seg ned og hev den blødande staden over hjartehøgde, dersom du kan gjere det utan at skaden blir verre.
  • Få nokon til å hente bandasje eller reint tøy du kan bruke som bandasje.

Bandasjer med press mot blødninga:

  • Legg ein stram bandasje over blødinga. Du kan også leggje noko hardt på bandasjen, slik at det trykkjer ekstra hardt mot blødinga.
  • Ikkje fjern gjenstandar som sit fast, det kan auke blødinga.

Overvak og hald oppe kroppstemperaturen:

  • Hald auge med bandasjen og sjå at det ikkje blør gjennom. Dersom det blør gjennom, legg du ein ny bandasje utanpå, med større press mot blødinga.
  • Førebygg mot nedkjøling ved å pakke personen godt inn. Blødinga aukar dersom ein person blir kald.
  • Overvak og gje tilbakemelding til 113 om personen bli sløvare eller noko endrar seg.

Indre blødningar

Indre blødingar er ikkje synlege på kroppen. Har ein person vore utsett for store krefter, som i ei trafikkulykke, vald eller høgt fall, kan personen ha fått indre blødingar.

Symptom på indre blødningar

  • Rask pust
  • Bleik, kald og klam hud
  • Smerter i til dømes bryst, mage, bekken eller lår
  • Uro og forvirring
  • Redusert medvit
  • Misfarging i skadeområdet

Førstehjelp ved indre blødningar

Du kan ikkje stoppe ei indre bløding, men det er nokre viktige tiltak du kan gjere mens du ventar på ambulansen:

  • Hald personen varm. Pakk den skadde inn i varme klede eller teppe og noko vindtett. Pass spesielt på å leggje noko under personen som beskyttar mot varmetap.
  • Hald personen i ro. Rørsle kan auke blødinga.
  • Ikkje fjern gjenstandar som sit fast i såret. Det kan auke blødinga.

Innhaldet er levert av Nasjonal kompetansetjeneste for prehospital akuttmedisin (NAKOS)

Nasjonal kompetansetjeneste for prehospital akuttmedisin (NAKOS). Førstehjelp ved blødningar. [Internett]. Oslo: Helsedirektoratet; oppdatert fredag 23. juni 2023 [henta fredag 1. mars 2024]. Tilgjengeleg frå: https://www.helsenorge.no/nn/forstehjelp/forstehjelp-ved-blodninger/

Sist oppdatert fredag 23. juni 2023