Macluumaad soomaali ah oo ku saabsan koroonada Noorway

Macluumaad soomaali ah oo ka socda dawladda Noorway oo ku saabsan xeerar, talooyin iyo soo-jeedinno khuseeya xaaladda koroonada ee ka jirta Noorway.

Miyaad wax su'aalo ah ka qabtaa ku saabsan covid-19 Agaasinka Caafimaadka Norway taleefanka macluumaadka hadda waa af-Soomaali! Wac 815 55 015, taabo #9+4

Tijaabo-qaadista iyo calaamadaha

Calaamadaha fayrusta koroonada

Calaamadaha fayrusta koroonadu waxay noqon karaan xummad, qufac, neefsashada oo qofka ku adkaata, madax-xanuun, daal, hoos u dhaca dareemaha dhadhanka iyo urta iyo muruq-xanuun. Cunaha oo qofka xanuuna, sanka oo dareera ama cabudha iyo hindhiso ayaa ka mid noqon kara calaamadaha.

Waxa wacan in aad iska qaado tijaabo haddii aad ka shakisan tahay inaad qabto calaamadaha cudurka koroonada.

Maxaan sameeyaa haddii aan isku arko calaamado?

  • Joog guriga haddii aad xanuunsanayso.
  • Tijaabo iska qaad haddii aad isku aragto calaamadaha koroonada.
  • Haddii aad xanuunsanayso oo u baahan tahay caawimo dhaqtar, ama u baahan tahay in dhaqtar ku siiyo talooyin, la xidhiidh dhaqtarka adoo isticmaalaya telefoon ama qaab elektoroonig ah.

Halkee iskaga qaadii karaa tijaabada koroonada?

Degmooyinka ayaa ka masuul ah qaadista tijaabooyinka. Akhriso bogga internetka ee degmada aad joogto, oo ka akhriso qaabka aad tijaabo isaga qaadi karto.

Halkan ka eeg bogga degmada aad joogto.  

Goorma ayey wacan tahay in aad tijaabo iska qaado?

Waxa wacan in qof kasta oo u malaynaya in uu qaaday covid-19 iska qaado tijaabo.

Dadkan ayey wacan tahay in ay tijaabo iska qaadaan:

  • Qof kasta oo qaba calaamadaha koroonada.
  • Qof kasta oo u dhawaaday qof laga helay koroona.
  • Dadka barnaamijka «Smittestopp» ka hela farriin ku saabsan in ay u dhawaadeen qof cudurka laga helay, waxa lagu talinayaa in ay tijaabo iska qaadaan.
  • Haddii dhakhtar kuu sheego in aad tijaabo iska qaado.

Goorma ayey qasab tahay in tijaabo la iska qaado?

Sharciga ayaa waajib ka dhigay in aad tijaabo iska qaado mararkan oo kale:

  • Qof kasta oo ku jira karantiil oo hela calaamadaha koroonada.
  • Qofka kasta oo soo gala Noorway oo joogay waddamada ama aagagga cas 10-kii maalmood ee u dambeeyey.

Marka aad sugayso jawaabta tijaabada koroonada

Markaad sugayso jawaabta tijaabada waa in aad gasho karantiil ilaa inta la helayo jawaabta tijaabada oo sheegaysa in lagaa waayey koroonada.

Markaad sugayso jawaabta tijaabada koroonada, waxa dadka guriga kula deggan laga codsan doonaa in ay galaan karantiil ilaa inta tijaabo adiga lagaa qaaday sheegayso in lagaa waayey koroonada,

Haddii aad tijaabo koroona iska qaaday adiga oo ku jira karantiil oo aad markaa isku aragtid calaamadaha cudurka, waa in aad gashogooni-u-bixid (isolasjon) ilaa inta aad helayso jawaaabta tijaabada.

Karantiil iyo gooni-u-bixid

Karantiilka qofka u dhawaaday qof cudurka laga helay (karantiilka u-dhawaadaha)

Haddii aad u dhawaatay qof laga helay koroona, waa in aad karantiil ku jirto 10 maalmo. Waqtiga karantiilka waxa laga bilaabayaa markii ugu dambaysay ee aad u dhawaatay qofka cudurka laga helay. Iska qaado tijaabada koroonada marka aad ku jirto karantiil u-dhawaadaha. Haddii aad u dhawaatay qof cudurka laga helay, waxa iyana kula soo xidhiidhi doonna koox ka shaqaysa raad-raaca cudurka. Markaas ayey ku siin karaan faahfaahin ku saaban waxyaalaha lagaa rabo in aad samayso.

Waxaad tahay u-dhawaade haddii, haddii aad u dhawaatay qof cudurka laga helay xilli ka mid ah 48-dii sacaadood ee ka horreeyey markii qofkaasi dareemay calaamadihii u horeeyey.

Waad isu dhawaateen haddii aad:

  • ka fogayd wax ka yar masaafo 2 mitir ah in ka badan 15 daqiiqo, ama
  • aad toos u taabatay jidhkiisa, ama
  • toos u taabatay dheecaanada jidhkiisa (tusaale ahaan candhuuf, duuf ama ilmada)

Haddii qofka aad u dhawaatay ee cudurka laga helay aanu qaabin wax calaamado ah, waxaad u dhawaade noqonayaa haddii isu dhawaanshuhu dhacay xilli ka mid ah 48-kii sacaadood ee ka horreeyey markii qofkaasi iska qaaday tijaabadii cudurka sheegtay.

Meelaha ku haboon in la joogo waqtiga karantiilka u dhawaadaha

Waa in aad karantiilka ku qaadatid gurigaaga ama meel kale oo ku haboon in lagu qaato karantiilka. Waa in ay ahaato meel qofku iska ilaalin karo u dhawaanshaha dadka kale, waana in aad ku leedahay qol kuu gaar ah, suuli kuu gaar iyo kijo kuu gaar ah ama waa in cunto laguu keenayo.

Karantiilka ma ku qaadan kartid meel aad dad kale la wadaagayso suuli, kijin ama qolal kale ama meelo ay joogaan dadka kale oo aan ahayn dadka kuugu dhow. Meelaha aad joogi karin waqtiga karantiilka waxa ka mid ah baabuur-guri (campingbil), teendho ama guri-fasaxeed ku yaala meelaha la dhigo baabuur-guriga, guryaha la wadaago ama guryaha kale ee suuliga ama kijin la wadaago.

Degmooyinka qaar ayaa bixin kara guri aad joogi karto waqtiga karantiilka, haddii ay kugu adkaato in aad karantiilka ku qaadato guriga oo aad dadka kale ka ilaalin karin qaadsiinta.

Qaabkee loo fulinayaa karantiilka u-dhawaadaha

Karantiilku wuxu soconayaa 10 maalmo.

Markaad ku jirto karantiilka waa inaad:

  • Joogtid gurigaaga ama meel kale oo ku haboon joogitaan. Meel joogitaan ku haboon waxa laga wadaa meel qofku iska ilaalin karo u dhawaanshaha dadka waaweyn ee jooga guriga, oo aad ku leedahay qol kuu gaar ah, suuli kuu gaar iyo kijin kuu gaar ah ama waa in cunto laguu keenayo.
  • Ka fogaatid dadka waaweyn ee kula deggan guriga.
  • Ha aadin shaqo, iskuul ama xannaano carruureed.
  • Safar ku aadin meelo kale oo ku yaalla Norway.
  • Ha aadin meelaha aan dadka kale laga fogaan karin.
  • Ha raacin gaadiidka dadweynaha (laga reebo marka aad ka timi waddanka dibeddiisa oo aad toos u tegayso goobta karantiilka, ama haddii aad Norway ka baxayso ka hor intaan karantiilku dhamaan. Waa in qof kasta oo ka weyn 12 sanno isticmaalo af-dabool inta uu ku jiro safarka.)
  • Ha aadin meelaha dadku isugu yimaado, sida dukaannada, farmasiiyada iyo kafeeyada. Haddii aad xal kale weydo, waxaad aadi kartaa dukaan ama farmasii. Markaas oo kale ilaali inaad in badan ka fogaatid dadka kale.
  • Iska dhaaf in dad ku soo booqdo. Ma la rabo in carruurtu la ciyaarto carruur kale oo aan ahayn kuwa jooga guriga.

Waad aadi kartaa socod lug ah, laakiin masaafo wacan ka fogow dadka kale. Carruurta iyo dhallinyarada waxa u wacan in ay ciyaaraan oo dibedda joogaan waxaana muhiim ah in carruurta dibedda loo kaxeeyo ugu yaraan hal mar maalintii.

Sabab muhiim ah oo keenaysa in aad ku jirto karantiil ayaa ah in aad qabi karto cudurka adiga oo aan isku arkin calaamadaha cudurka. Markaa waa in aad si wacan isaga ilaaliso in aad dad kale sii qaadsiinin.

Degmooyinka uu cudurku ku badan yahay ayaa u baahan kara in kordhiyaan dadka gelaya karantiilka sugitaanka.

Xeerarka khuseeya dadka la tallaalay

Haddii tallaalka koroonahu kuu dhammaaday, ma u baahnid inaad gasho karantiil haddii aad u dhawaato qof cudurka laga helay. Xeerkani waxa uu ku huseeyaa marka 1 toddobaad ka soo wareegto qaadashadii u dambaysay ee tallaalka waaxanu jirayaa lix bilood.

Haddii aad qaadatay keliya qaadashada 1-aad ee tallaalka oo ay 3 ilaa 15 toddobaad ka soo wareegtay markii aad qaadatay tallaalka, waxa aad karantiilka ka bixi kartaa haddii aad tijaabo ka waayitaan cudur ah iska qaado marka 3 ilaa 7 maalmo ka soo wareegtay markii aad u dhawaatay qof cudurka laga helay. Haddii cudurka lagaa helo waa in aad gasho gooni-u-bixid.

Waxa qofka laga rabaa inuu keeno caddaynta inuu qaatay tallaal oo ka soo baxday goob caafimaad ama daryeel oo ku taalla Norway.

Goorma ayaad difaacan tahay

Waxa laguu arkaa in aad "difaacan tahay"haddii:

  • aad dhammaysatay tallaalka. Eeg qeexidda hoos xigta.
  • aad tallaalka ka qaadatay hal qaadasho, oo 3 ilaa 15 toddobaad ka soo wareegtay markii aad tallaalka qaadatay. Waa in aad Norway joogtay tobanki maalmood ee u dambeeyey.
  • cudurka covid-19 kugu dhacay xilli ka mid ah lixdii bilood ee u dambeeyey.

Waxa tallaalku kuu dhammaaday marka:

  • aad labo qaadasho ka qaadatay tallaalka, islamarkaana hal toddobaad ka soo wareegay markii u dambaysay ee lagu tallaalay.
  • aad qaadatay tallaal la qaadanayo hal cirbad keliya (Janssen), laga bilaabo marka 3 toddobaad ka soo wareegto xilligii tallaalka.
  • Covid-19 kugu dhacay isla markaana in ka badan hal toddobaad ka hor aad qaadatay hal qaadasho oo tallaalka koroonaha ah. Tallaalka ma qaadan kartid ilaa 3 toddobaad ka soo wareegto markii aad iska qaaday tijaabadii koroonaha ee cudurka laga helay.
  • lagu siiyay hal qaadasho oo tallaalka ah islamarkaana saddex toddobaad kaddib lagaa helay koroonaha. Markaa waxa tallaalku kuu dhammaaday marka aad dhammaysato wakhtiga gooni-u-bixiddu (isolasjon).

Karantiilka safarka

Qof kasta oo imanaya Norway oo ka imanaya waddan ka baxsan Yurub, ama aagag cas oo ka tirsan Yurub waa inuu caadi ahaan galo 10 maalmood oo karantiil ah. Karantiilka waxa laga bilaabayaa maalinta aad imanayso Noorway. Arrintan waxa loo yaqaanaa karantiilka safarka. Waddamada iyo aagagga arrintani khuseyso ka eeg bogga internetka ee Machadka Caafimaadka Dadweynaha.

Waa dembi ciqaab lagu mutaysan karo in la geli waayo karantiilka safarka.

Dadka si buuxda u tallaalan iyo dadka uu cudurka koroonadu ku dhacay lixdii bilood ee u dambeeyay waxa laga dhaafaya karantiilka safarka. Ka dhaafitaanka waxa u shuruud ah in qofku soo bandhigo shahaadada koroonaha ee noorwiijiga ah.

Faahfaahin ku saabsan shahaadada koroonaha ka akhriso (Cinwaanka COVID-19 certificate - helsenorge.no)

Waxa jira xeerar u gaar ah iyo xaaladdo ka reeban fulinta karantiilka safarka.

Akhriso faahfaahin ku saabsan xeerarka karantiilka safarka iyo halka lagu qaadan karo karantiilka.

Sidee loo ameeyaa gooni-u-bixid?

Gooni-u-bixiddu (isolasjon) waa dad ka dhex saaris ka sii adag karantiilka. Waa in aad samayso gooni-u-bixid haddii lagaa helay koroona, ama haddii aad ku jirto karantiil oo ay kugu yimaadaan calaamadaha cudurku.

Marka aad gooni-u-bixidda ku qaadanayso guriga waxa ku khuseeya:

  • Waa in aad markasta joogtid guriga oo aad dibedda u bixin, laakiin waad joogi kartaa beerta guriga ama barande kuu gaar ah.
  • Ma aadi kartid dukaannada. Waa in dad kale kaa caawiyaan waxaad u baahan tahay.
  • Waa in aad ugu yaraan labo mitir ka fogaatid dadka aad la deggan tahay.
  • Waxa wacan in aad leedahay qol iyo suuli kuu gaar ah haddii ay suurtagal tahay. Isticmaal alaabaha suuliga oo kuu gaar ah, oo ka mid yihiin tuwaalka/shukumaanka.
  • Waa in aad si wacan u ilaaliso nadaafadda gacmaha iyo qufaca si aad cudurka u qaadsiin dadka guriga kula deggan.
  • Marar badan nadiifi guriga, weliba meelaha dadku inta badan taabto.

Meelaha aad joogi karto xilliga gooni-u-bixidda

Waxa aad gooni-u-bixid ku qaadan kartaa guriga, meel kale oo joogitaan ku haboon, ama xarun caafimaad haddii loo baahdo.

Degmada ayaa ka masuul ah in aad hesho meel ku haboon inaad ku qaadato waqtiga gooni-u-bixidda. Haddii degmadu garato in gurigaagu ku haboonayn gooni-u-bixid, waa in degmadu ku siiso hoteel ama meel kale oo haboon. Waxa kale oo degmadu go’aamin kartaa in dadka la deggan qofka cudurka laga helay ay joogaan meel kale. Degmada ayaa bixinaysa kharashka ku baxaya joogista meel aan guriga ahayn.

Dadka laga helo koroona iyagoo jooga hoteel karantiil waa in degmadu sida ugu dhakhsaha badan u siiso meel kale oo ay ku galaan gooni-u-bixid.

Joojinta gooni-u-bixidda

Waxaad gooni-u-bixidda joojin kartaa marka 10 maalmo ka soo wareegto markii ay kugu yimaadeen calaamadaha koroonada ee u horreeyey oo aad isla markaana aad xummad la’aan ahayd ugu yaraan 24 saacadood. Dadka jooga cisbitaal ama qaata daaweyn hoos u dhigta difaaca jidhka, waxa la kordhin karaa waqtiga ay ku jirayaan gooni-u-bixid.

Haddii aanad isku arag calaamadaha koroonada waxaad gooni-u-bixidda joojin kartaa marka 10 maalmo ka soo wareegto waqtigii aad iska qaaday tijaabadii koroonada ee cudurka laga helay.

Halkan ka eeg macluumaad kale oo ku saabsan karantiilka iyo gooni-u-bixidda oo ku qoran afkaaga

Safarrada

Tegitaanka ama ka imaanshaha waddanka dibeddiisa

Gudaha waddanka

Waa la oggol yahay dhammaan safarrada waddanka gudahiisa ah. Haddii aad xanuunsanayso, aad ku jirto karantiil ama gooni-u-bixid, waxa wacan in aanad dhoofin.

Waxa dhici karta in tallaabooyin ka hortag faafitaan oo gaar ah ka jiraan degmada aad ku socoto, taas darteed eeg bogga internetka ee degmada ka hor intaanad gelin safarka. Haddii aad aado degmo ay ka jiraan tallaabooyin ka debecsan kuwa degmadaada, waxa wacan in aad ku dhaqanto talooyinka ka jira degmada aad deggan tahay. Arrintani ma khuseyso dadka difaacan (eeg qeexidda kor ku qoran).

Booqashooyinka guryaha

Waxa wacan in dadkoo dhan yareeyaan la kulanka iyo la jooga dadka kale ilaa inta ugu badan ee suurtagalka ah. Ha yeelan marti ka badan 20 qof oo dheeraad ku ah dadka guriga deggan. Si kastaba yaaney tiradu ka badan tiro keenaysa in la kala fogaan kari waayo 1 mitir.

Dadka laga reebayo soo jeedinta ku saabsan tirada dadka booqan kara guryaha gaarka ah:

  • Haddii martidu ka wada timi hal guri, way ku soo wada booqan karaan dadka gurigaas deggani.
  • Haddii martidu ka wada tirsan tahay koox xannaano ama iskuul ah oo joogto ah.
  • Dadka difaacan, tusaale ahaan kuwa tallaalku u dhammaaday, waa laga reebayaa tirada martida.

Waxa dadka lagu dhiirigelinayaa in ay ku kulmaan dibedda, haddii ay suurtagal tahay.

Haddana xidhiidh la yeelo qoyska iyo axsaabta. Samaysta qaab kale oo aad waqti ku wada qaadan kartaan idinka oo aan kulmin.

Haddii aad ka timi aag cudurku ku badan yahay, waxa wacan in aad ku dhaqanto talooyinka ka jira degmada aad deggan tahay.

Isu-imaanshaha iyo qabanqaabooyinka khaaska ah

Waxa wacan in dib loo dhigo ama la baajiyo qabanqaabooyinka iyo isu-imaanshooyinka ay isugu imanayaan dad ka yimi degmooyin kala duwan.

Marka isu-imaansho khaas ah lagu qabanayo meel dadka ka dhaxaysa (oo la kiraystay ama ammaanaystay), ma la oggola wax ka badan 100 qof. Gudaha iyo dibeddaba.

Degmooyinka cudurku ku badan yahay waxa ka jiri kara xeerar adag. Eeg bogga degmada si aad u ogaatid xeerarkeeda.

Qabanqaabooyinka guud ee gudaha

Qabanqaabo gudaha ah oo ka dhacaysa meel dadka ka dhaxaysa, oo aan lahayn boosas la fadhiisto oo qofka loo tilmaamayo meel joogto ah oo uu fadhiisanayo waxa joogi kara ugu badan 400 qof oo ka qaybgaleyaal ah, oo loo qaybiyay kooxo ha 200 x 2.

Qabanqaabo gudaha ah oo ka dhacaysa meel dadka ka dhaxaysa, oo leh  boosas la fadhiisto oo qofka loo tilmaamayo meel joogto ah oo uu fadhiisanayo, waxa joogi kara ugu badan 1000 qof oo ka qaybgaleyaal ah, oo loo qaybiyay kooxo ha 500 x 2.

Qabanqaabo gudaha ah oo ka dhacaysa meel dadka ka dhaxaysa waxay tusaale ahaan noqon karaan shaleemo, tiyaatar, seminaar ama qabanqaabo diimeed.

Boosaska la faadhiisanayo ee qofba meeshiisa la tusayo waxay ka dhigan tahay in dadku ku fadhiisan karaan kuraas ama wax la mid ah, ama joogto ah oo ka mid ah dhulka o fadhiyayaan dhammaan waqtiga qabanqaabadu socoto.

Qabanqaabooyinka guud ee dibedda

Qabanqaabo guud oo dibedda ah, oo aan lahayn boosas fadhi oo qofba loo tilmaamo, waxa la oggolyahay 800 oo ka qaybgaleyaal ah, oo loo qaybiyay kooxo ha 200 x 4.

Haddii ay jiraan boosas fadhi oo dadka loo kala tilmaamayo waxa la oggolyahay ugu badnaan 2000 ka qaybgaleyaal ah, oo loo qaybiyay kooxo ha 500 x 4. Waa in ay ugu yaraan masaafo labo mitir ah u dhaxayso kooxaha kala duwan.

Qabanqaabooyinka ay joogayaan keliya dad laga qaaday tijaabo ama haysta shahaado koroone  oo shaqaynaysa, waxa u degsan tirooyin gaar ah, eeg macluumaadkan (af-noorwiiji).

Degmooyinka qaarkood ayaa leh xeerar u gaar ah oo ku saabsan qabanqaabooyinka iyo isu-imaanshooyinka dadka. Eeg barta internetka ee degmadaada.

Goobaha shaqooyinka iyo iskuullada

Goobaha shaqooyina

  • Waa in shaqo-bixiyuhu hirgeliyo in shaqaaluhu shaqada ku qabtaan guryaha markasta oo ay suurtagal tahay.
  • Waxa la oggolaaday in dad intii hore ka badan joogi karaan goobta shaqada. Waa in shaqo-bixiyuhu hubsado in goobta shaqada ay ka jiraan nidaamyo wacan oo lagaga hortagayo cudurka.

Halkan ka sii akhriso xeerarka safarrada shaqada.

Xannaanooyinka iyo iskuulka

Hadda degmooyinka ayaa go’aamin kara heerarka tallaabooyinka la rabo in iskuullada iyo xannaanooyinku ku dhaqmaan, iyagoo ku salaynaya xaaladda cudurka ee degmada.

Goorma ayaa la rabaa in carruurtu ka joogto Xannaanada carruurta ama iskuulka? Halkan ka eeg waxa la rabo in aad samayso marka ilmuhaagu xanuunsado. 

Goorma yaa la rabaa in dadka waaweyn iyo dhallinyaradu joogto guriga? Halkan ka eeg waxa la rabo in aad samayso marka aad xanuunsato.